Wat is Qat?

Qatha edulis, in de volksmond, qat, is een slanke, rechte boom die zes tot tien meter hoog kan worden. De bomen worden gekweekt voor de vijf tot tien centimeter lange getande ellipsvormige bladeren. Zij lijken qua vorm op een laurierblad. De bladeren bevatten een stimulerend middel met een amfetamine verwant effect. In de streek rondom Dire Dawa en Harar liggen vele terrasplantages met qat tegen de hellingen aan.

De qatbladeren worden niet doorgeslikt maar gekauwd en net als pruimtabak tegen de binnenkant van de wang tot een bal gevormd. Het bittere sap dat daardoor vrij komt wordt doorgeslikt. De stimulerende werking is snel merkbaar. De gebruiker wordt actief, moeheid en honger verdwijnen en praten, lijkt vanzelf te gaan. Veelal wordt het gecombineerd met veel drinken om de rauwe keel enigszins te verzachten. Het verbruik veroorzaakt een hogere bloeddruk, een snellere hartslag en ademhaling waarvan de verhoogde bloeddruk tot drie uur na het kauwen kan aanhouden. Na de kick wordt het qatsap via transpiratie uitgescheiden, de gebruiker voelt zich moe, niet lekker en neerslachtig. Het is op de lange duur schadelijk voor de gezondheid; overmatig gebruik kan maag/darmklachten, slijmvliesontsteking, hoge bloeddruk, lever cirrose, tumoren in de mond, hartinfarct en bruine tanden veroorzaken.

Overal in Ethiopië wordt in toenemende mate op de bladeren gekauwd. In het verleden was het voorbehouden aan bejaarden ter verlichting van hun ouderdomskwalen en aan de geestelijken die daardoor langer en intensiever konden bidden. Nu zie je mensen van alle leeftijden het stimulerende blad kauwen. De verslaving ontwricht vele gezinnen en maakt veel kapot. Bovendien gaan steeds meer boeren qat verbouwen. Dit gaat ten koste van de andere gewassen, zoals koffie en andere producten die essentieel zijn voor de bevolking.

Op de markten in Dira Dawa en Harar wordt het verhandeld. De takjes met de bladeren worden per bundeltje verkocht. Het wordt aangeboden in bananen- en ensetebladeren of in een vochtige doek. De groothandel zorgt voor het vervoer naar Addis Ababa waar het met speciale vliegtuigen wordt geëxporteerd naar Djibouti en Aden. De laatste jaren ook naar andere delen van de wereld.

Ook rijden er ‘snelle’ busjes bestuurd door ‘qat kauwende’ chauffeurs om de qat overal vers te brengen! Helaas zie je, met enige regelmaat,  verongelukte busjes aan de kant van de weg!