Injerra, het hoofdbestanddeel van iedere maaltijd (1968)

 

Het hoofdbestanddeel van de traditionele maaltijd is de injerra, een licht zurige, sponsachtige grote pannenkoek. De pannenkoek wordt gemaakt van plaatselijk graan tef genaamd. Tef wordt hoofdzakelijk in Ethiopië verbouwd. Het is een van de sterkere graansoorten die goed bestand is tegen klimaatschommelingen. Daarbij is de voedingswaarden groot en heeft het een hoog eiwitgehalte. Het tefmeel wordt vermengd met gist en water zodat een beslag ontstaat. Dit blijft uren, soms enkele dagen, staan om daarna gebakken te worden.

ethennisch.4

Onze’ Ethennisch deed het altijd op een speciale manier: Ze plaatste een grote platte schaal van klei, die ze ingesmeerd had met kamelenboter, op een open houtvuurtje.

ethennisch.5Het beslag zat in een grote bak of emmer en met een oud conservenblik werd de juiste hoeveelheid gemeten.ethennisch.3Ze ging in haar typische gehurkte houding voor het vuur zitten. Het conservenblik werd opgepakt en boven haar hoofd geheven en ze begon van buiten naar binnen spiraalsgewijs te schenken, ondertussen zakte haar hand naar beneden, totdat de plaat geheel bedekt was.ethennisch.2Deksel erop…even wachten!!ethennisch.1Bijna klaar!injerraDe injerra moest er een worden met veel blaasjes en bobbeltjes want dan was de kwaliteit optimaal volgens haar. Ze bakte een tot twee keer in de week. Als we flinke rookpluimen in onze achtertuin zagen wisten we dat er een nieuwe voorraad injerra in aantocht was. Foto’s: ©Lou Andreoli (1968)

De Mercato in Addis Ababa

 

mercato

De Mercato in Addis Ababa is een van de grootste markten van Afrika. In de straatjes en steegjes rondom enkele overdekte gebouwen wordt werkelijk van alles te koop aangeboden. Het is een enorm druk en bedrijvig geheel. Ieder straatje heeft zijn eigen soort koopwaar waar winkeltje aan winkeltje, veelal op een kraampje of gewoon op de grond hetzelfde soort product wordt verkocht.

mercato9

Zo zijn er straatjes met kruiden, kleding, potten en pannen, schoenen, ijzerwaren, plastic teiltjes, mestplakken voor brandstof, geitenkoppen en er is zelfs een straatje met qat (stimulerend middel). Zo kan ik nog wel even doorgaan. Een straatje waar sandalen gesneden worden uit oude autobanden, een straatje waar kleermakers in een rij achter hun naaimachines zitten enzovoort.

mercato10

Tussen al die bedrijvigheid is het een enorme drukte met mensen, die inkopen doen, bedelen, rondhangen of zakkenrollen. Het is een feest om er te lopen en rond te kijken maar je moet wel alert blijven. Verstandig is om een gids te nemen die je door de straatjes loodst. Hier heb je alleen maar voordeel van, hij weet de weg, hij kan helpen bij het gebruikelijke afdingen, hij houdt andere ‘helpers’ op een afstand. Daarbij verdient de gids enkele birs zodat hij zijn inkomsten kan aanvullen.

Maskal: Het feest van vreugde en bezieling

 

Maskal of Meskel wordt gevierd op 27 september. Het is een feest van vreugde en bezieling, een mengeling van folklore en religie.

Tijdens het Maskal-feest wordt herdacht dat de heilige Helena tijdens haar bedevaart naar Jeruzalem het ware kruis van Jezus terugvond. Overal in het land wordt na zonsondergang de zogenaamde Maskal-bundels, droge houtbossen, ontstoken zodat er grote vreugdevuren ontstaan. Er wordt gezongen en gedanst. Als het vuur uitgebrand is, proberen de aanwezigen iets van het overgebleven as te bemachtigen waaraan zij genezende krachten toeschrijven.

De bevolking viert ook het einde van de regentijd, die voorspoed en overdadige oogsten zou moeten brengen, dus nieuwe levenskansen.

h-helena

Heilige Helena. Bron: Joachim Schafer – Oecumenische Heilige lexicon

Het godsdienstige facet van de viering heeft plaats gevonden tijdens de pelgrimstocht van koningin Helena, moeder van de eerste Christen-keizer van Rome, Constantijn de Eerste. Hij had haar in 326 na Christus op bedevaart gestuurd naar het Heilige Land. Daar bezocht ze alle heilige plaatsen, o.a. de berg Golgotha, waar de Verlosser was gekruisigd. Het bewuste kruis was op deze berg begraven, maar niemand had het ooit kunnen vinden. Helena liet op de berg een vuur ontsteken voor de bisschoppen, die ook naar Jeruzalem waren afgereisd. Ze deed dit om de Verlossing door te kunnen geven en te vieren. De rook trok in eerste instantie recht omhoog maar sloeg daarna in een grote boog terug naar de aarde. Op de plek waar de rookpluim de aarde raakte, bleek, volgens de legende, het kruis van Golgotha begraven te zijn. Het kruis werd in stukken verdeeld over de grote patriarchaten van het christendom in die tijd: Rome, Constantinopel, Antiochië en Alexandrië. Het kruisdeel van Alexandrië kwam volgens de legende, opgetekend in het heilige boek, in de Middeleeuwen naar Ethiopië. De Ethiopische keizer Dawit 1 was in 1381 met een groot leger zijn Egyptische geloofsgenoten te hulp gekomen tijdens hun vervolging door de moslims. Daardoor kwam de gevangen genomen patriarch van Alexandrië weer vrij en als dank mocht Dawit goud, zilver en vele duizenden geldstukken incasseren maar David wilde het deel van het heilige Kruis als dank, dat hij uiteindelijk ook kreeg en met veel triomf naar Ethiopië bracht. Het wordt nog steeds bewaard op een berg in de kloosterkerk Gishen Mariam, die op last van Dawits vierde zoon Zar’Yacob werd gebouwd.

 

Onderwijs

Gisteren werd door het ministerie van Onderwijs bekend gemaakt dat het onderwijssysteem in Ethiopië gaat veranderen.
school24
Het onderwijs in Ethiopië is lang gekoppeld geweest aan de kerken. In de vorige eeuw heeft Menelik II en later ook keizer Haile Selassie geprobeerd om het onderwijs onder de kerkelijke macht weg te halen. Een moeilijke klus want de kerk had ontzettend veel macht. Uiteindelijk zijn in 1975 alle scholen openbaar en nationaal geworden.

school5

Het bestaande systeem is 8,2,2, wat betekent dat studenten acht jaar doorbrengen op de basisschool, 2 jaar op de algemene lagere school en twee jaar op de voorbereidende middelbare school.
school17Het nieuwe systeem gaat 6,2,4 worden wat betekent: zes jaar basisonderwijs, twee jaar lagere school, en vier jaar middelbare school. Aan het einde van het zesde jaar volgt een regionaal examen, na het achtste jaar een nationaal examen en na twaalf jaar een toelatingsexamen voor hoger onderwijs.
school18De Ethiopische overheid heeft de laatste jaren geïnvesteerd in het onderwijs. Maar ondanks de leerplicht is de deelname laag. Vooral op het platteland. Armoede speelt daarbij een grote rol. Kinderen hoeden vee, sprokkelen hout, passen op de jonge kinderen of werken op het land. Ook kan de afstand een probleem zijn.
school19

Veel kinderen beginnen pas op oudere leeftijd, of maken het basisonderwijs niet af. Ouders willen wel dat hun kind naar school gaat maar alleen de basisschool biedt nauwelijks meer inkomensmogelijkheden dan geen scholing, dus waarom?

Het onderwijs in Ethiopië is gratis maar het uniform en schrijfbenodigdheden moeten wel zelf worden betaald. Gemiddeld zitten er 70 kinderen in een klas, maar klassen met 90 of meer leerlingen zijn geen uitzondering. Op sommige plaatsen wordt bij toerbeurt lesgegeven; ’s morgens een groep en ’s middags een andere groep. Er is vaak een te kort aan lesmaterialen. Ook zijn er te weinig geschoolde leerkrachten.

Gelukkig zijn er meerdere organisaties die hier en daar de helpende hand bieden en scholen bouwen, lesmateriaal verzorgen, leraren opleiden en blijven sponsoren. Op de nationale scholen wordt een uniform gedragen. De lessen beginnen steevast met het hijsen van de vlag en het volkslied.

Wierook

 

ceremonieWierook is een lekker ruikend gomhars afkomstig van de Boswellia (wierookboom). Wierook betekent: gewijde rook. De bomen groeien voornamelijk in Eritrea en Ethiopië. Een wierookboom produceert ongeveer twee tot drie kilo wierook per jaar. Het wordt gewonnen door in de bast van de boom verticale inkepingen te maken. Het hars wordt vermengd met vluchtige olie en samen met houtskool om dunne gespleten bamboehoutjes gedraaid; de voor ons bekende wierookstokjes.
ceremonie1In Ethiopië gebruikt men voornamelijk brokjes wierook deze worden in een speciale brander gedaan en tijdens de koffieceremonie aangestoken, dit om God te eren. Het wordt ook gebruikt in de kerken. Wierook werd zo’n 1700 jaar voor Christus al gebruikt als reukoffer met het doel om de goden te eren. De geur gaat namelijk samen met de rook omhoog.

Bunna – Koffie

 

koffie2Koffie heeft een prominente plaats in Ethiopië. Het is een van de belangrijkste exportproducten. Daarnaast is buna niet weg te denken uit het dagelijks leven. Koffie is de nationale drank en staat voor gastvrijheid.
koffie3

Ethiopië wordt genoemd als het land waar de koffie oorspronkelijk vandaan komt. Er zijn vele legenden en verhalen over de ontdekking van het gewas en het ontstaan van de drank koffie. (Lees hier meer over in mijn boek: Ethiopië, Betam konjo!)
koffie
koffie1Over de oorsprong van de naam ‘koffie’ wordt ook nog steeds gespeculeerd. De monniken noemen het kawa, ter herinnering aan een koning die Kavus Kai heette en op een gevleugelde wagen ten hemel is gereden. Het kan ook afgeleid zijn van het Arabische woord kahwah dat in poëtische bewoordingen wijn betekent (echte wijn is voor islamieten verboden) en ook wordt het Turkse woord kahve genoemd. De Ethiopiërs zelf gebruiken het woord buna en is het enige land dat afwijkt in de naam. De Engelse coffee, Italiaanse caffé, Duitse kaffee, Franse café en Nederlandse koffie hebben erg veel gelijkenis met elkaar en met de provincie waar de koffieplant in het wild groeit: de Ethiopische provincie Kaffa.

Mar – Honing

 

honingBijenteelt is een aanvullende bron van inkomsten voor de kleine boer.
honing1De honing wordt geproduceerd in handgemaakte korven van stro, leem en bamboe.
honing2Honing heeft een belangrijk sociale rol. Het staat voor ‘de goede dingen van het leven’ en is een bijzonder geschenk.
Honing vervoeren is niet eenvoudig! Ondanks dat haar handen onder de honing zitten en de kleverige zak steeds van de rug van de ezel glijdt blijft ze lachen.
honing4

De Enset-boom

 

dorze2De enset, ook wel ‘valse banaan’ of ‘boom tegen de honger genoemd’, heeft het uiterlijk van een bananenboom. De boom kan wel negen meter hoog worden maar in  tegenstelling tot de bananenboom is de vrucht van de enset niet eetbaar.
Enset wordt gestekt en op een afstand van ongeveer drie meter in de grond geplant. De ruimte tussen de bomen wordt veelal benut door er granen of maïs te planten.

dorze7dorze11

Na ongeveer zeven jaar wordt de boom gekapt. De stam wordt in stukken gehakt en de pulp aanwezig in wortel en stam wordt met een gespleten stok afgeschraapt en daarna samengeknepen. De deegachtige massa wordt verpakt in bladeren van de boom en bewaard om te fermenteren. Het pakketje wordt in een speciaal gegraven gat gelegd en wordt zorgvuldig afgedicht met bladeren en grote stenen. Over het algemeen wordt het gat in de tuin gegraven maar soms, om diefstal te voorkomen, ook in de hut. Na een paar maanden is het klaar.

dorze10

Het eindproduct, kocho, een zware ietwat zurige massa, wordt gegeten als pap of er worden koeken van gebakken die enorm voedzaam zijn. Het wordt verkocht op de markt of voor eigen consumptie gebruikt. De ‘kocho’ kan lang bewaard worden en is daarom een goede aanvulling in moeilijke tijden.

dorze

De enset is een bijzondere nuttige plant/boom, want naast de ‘kocho’, worden de bladeren ook gebruikt o.a. als dakbedekking, voor het verpakken van voedsel, als brandstof en van de vezels worden touwen geweven.

De ‘kabaro‘, ‘sistra‘ en ‘maquamia‘ zijn onmisbaar tijdens de Ethiopische kerkdiensten.

kerk7De kabaro’s, kerktrommels, hebben een ovaal lichaam en zijn aan één of twee kanten met dierenhuid overtrokken. Vaak zijn ze met zilver of andere kostbare materialen versierd. Ze worden met behulp van een riem gedragen en met de vlakke hand bespeeld. Met korte slagen geeft de trommelaar het ritme van de religieuze gezangen aan. Ook worden processies begeleid door tromgeroffel.
kerk8
kerk6De sistra, een rammelaar, wordt alleen voor kerkmuziek gebruikt. Het instrument is vervaardigd van metaal en heeft een handvat van hout. Het bijzondere rinkelende geluid wordt bereikt door kleine, afzonderlijke op één of meerdere draden aangeregen metaalplaatjes, die tussen de beide metaalkanten heen en weer geschoven worden.

kerk3De maquamia’s, houten lange stokken met een dwars stuk erop, ook wel bidstok of kerkstaf genoemd wordt tijdens lange diensten als leunstok gebruikt; het horizontale stuk wordt onder de oksel geplaatst. Tijdens zang en dans ontpopt het zich als muziekinstrument en wordt er ritmisch mee op de grond gestampt.

kerk2

Hamerkopvogel

hamerkop2De Hamerkopvogel is familie van de reiger en de ooievaar. De naam is het gevolg van de combinatie van zijn zwarte kegelvormige snavel en de vrijwel even grote kuif op zijn kop. Die samen de vorm van een hamer weergeven.  De vogel is bruin van kleur en is ongeveer vijfenvijftig centimeter groot. Hij kan net als de reiger urenlang bewegingsloos in het water staan. Rustig wachtend op een prooi; een kikker of vis
hamerkop1Ze bouwen enorme grote nesten, gemaakt van takken en ander plantaardig materiaal. De favoriete plek is een (grote) boom die dicht bij het water staat. De nesten zijn volledig overdekt en bevatten meerdere kamers. Van de eieren die hierin worden gelegd en de jongen die erin opgroeien is dus vrijwel niets te zien.

St. Michael Kerk (Gambela)

GambelaSt. Michael Kerk
gambela1De priester schuift het gordijn opzij zodat wij de schildering beter kunnen zien. Volgens oud gebruik worden belangrijke schilderingen met ‘gordijnen’ afgedekt zodat zij onzichtbaar zijn voor oneerbiedige blikken.
gambela2Maria wordt veelal afgebeeld met ‘grote’ handen. Dit geeft haar grootmoedigheid en goedheid weer!